Ghi nhớ bài học |

Bài ca ngắn đi trên bãi cát - Cao Bá Quát

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

- Cao Bá Quát (1808-1858) tự Chu Thần, hiệu Cúc Đường Mẫn Hiên, quê ở Bắc Ninh.

- Là nhà thơ có tài năng và bản lĩnh.

- Thơ văn ông bộc lộ thái độ phê phán mạnh mẽ chế độ phong kiến trì trệ, bảo thủ và chứa đựng tư tưởng khai sáng có tính chất tự phát, phản ánh nhu cầu đổi mới của xã hội Việt Nam trong giai đoạn giữa thế kỉ XIX

2. Tác phẩm

a. Hoàn cảnh sáng tác

- Bài ca ngắn đi trên bãi cát được sáng tác sau những lần Cao Bá Quát vào kinh đô Huế thi hội. Hình ảnh những bãi cát trắng chạy dọc các tỉnh miền Trung khiến tác giả liên tưởng và hình dung ra con đường danh lợi nhọc nhằn đáng ghét mà ông buộc phải theo đuổi, cũng như sự ngột ngạt, bế tắc của xã hội đương thời.

b. Thể loại: thể hành  một thể thơ cổ, có tính chất tự do phóng khoáng, không gò bó về số câu, độ dài của câu, niêm luật, bằng trắc, vần điệu.

c. Bố cục

+ Bốn câu đầu: hình ảnh bãi cát dài và người đi trên cát.

+ Sáu câu tiếp:Tâm sự của nhà thơ.

+ Sáu câu cuối: khúc ca về con đường 

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1.Hình ảnh bãi cát dài và người đi trên cát

- Không gian: bãi cát, lại bãi cát dài

→ Điệp từ gợi ra không gian mênh mông cát trắng, hoang vắng đến rợn người

- Thời gian: mặt trời lặn

- Con người: đi một bước lại lùi một bước

→ Dường như cả không gian và thời gian như hùa với  nhau làm tăng thêm nỗi vất vả nhọc nhằn của người đi đường.

→ Tả cảnh bãi cát, sự việc đi trên bãi cát để dẫn dắt suy nghĩ về con đường công danh , rộng hơn là con đường đời đầy chông gai, nhọc nhằn mà người đi trên cát-người trí thức thời phong kiến buộc phải dấn thân để mưu cầu sự nghiệp, công danh cho bản thân, cho gia đình, cho dòng họ  àLối cảm vật nhi động thường thấy trong thơ trung đại.

- Từ tâm trạng của người đi trên cát, ta thấy được thái độ của nhà thơ: đã nhận ra sự mịt mờ của con đường công danh mà mình đang đi, mệt mỏi, chán ngán, bế tắc.

2. Tâm sự của người đi trên cát

                                                Không học được tiên ông phép ngủ

                                                Trèo non, lội suối, giận khôn vơi 

→ Lời tự trách mình

+ Tự trách mình không học được phép ngủ- đó chính là sự thờ ơ trước cuộc đời, nhắm mắt trước bao cảnh trái tai gai mắt, bao cảnh lầm than của người dân do sự trì trệ bảo thủ của chế độ phong kiến mà nên. Lời tự trách mình này cũng toả sáng nhân cách CBQ, một trí thức lớn không biết ngủ, luôn tỉnh táo trước việc đời

+ Đồng thời còn trách mình đã thấy con đường công danh là mịt mờ rồi mà vẫn phải vẫn vả đeo đuổi nó

- Nhà thơ tự đặt ra một lối thoát là trong cuộc đi vô tận đó, nếu người ta có thể ngủ được theo phép thuỵ du của những ông tiên thì may ra mọi nỗi thống khổ mới chấm dứt. Dường như nhà thơ tự trách mình vì không có khả năng như người xưa, chán nản, mệt mỏi vì tự mình phải hành hạ thân xác mình trên con đường đeo đuổi công danh

- Nhưng tại sao CBQ lại tự trách mình cứ phải đeo đuổi mãi chuyện công danh?  Công danh là hai tiếng vô cùng quan trọng với các nhà nho thuở trước, vì họ quan niệm đã là thân nam nhi thì phải khẳng định được vị thế tồn tại của mình giữa cuộc đời, phải phấn đấu lập công và lập danh

                                           Công danh nam tử còn vương nợ

                                           Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu

                                           Đã mang tiếng ở trong trời đất

                                           Phải có danh gì với  núi sông

   Liệu có phải nhà thơ thấy chán nản mệt mỏi vì thi mãi không đỗ không, hay vì thấy con đường công danh quá gian nan, quá vất vả. Ta sẽ lí giải được điều đó khi tìm hiểu 4 câu tiếp

– “Phường danh lợi” : những kẻ coi công danh là con đường tìm kiếm phú quý vinh hoa (mồi danh lợi, bả công danh).

Cao Bá Quát đã nhắc đến loại người này với sự chán ghét, khinh bỉ.

→ từ ý thơ nói về phường danh lợi, người đọc hiểu ra niềm trăn trở của tác giả đối với chuyện công danh: hai chữ công danh đã bị gắn liền với danh lợi, con đường tìm kiếm công danh trở thành con đường mưu cầu danh lợi tầm thường

   Bằng con mắt sắc sảo, ông đã nhận ra công danh đã bị biến tướng trong thời buổi điên đảo,trở thành một miếng mồi ngon, có sức cám dỗ lớn đối với người đời.Vì danh lợi mà con người phải tất tả xuôi ngược, khó nhọc mà vẫn đổ xô vào

→ Niềm trăn trở của tác giả trước hiện thực xã hội: công danh đã bị biến tướng, gắn liền với danh lợi, và người đời đua chen nhau vì danh lợi

                                                Đầu gió hơi men thơm quán rượu

                                                Người say vô số, tỉnh bao người

→ hình ảnh ẩn dụ: sự cám dỗ của danh lợi. Câu thơ là nhận xét có tính khẳng định : cả xã hội đang sống giữa cơn say danh lợi và quá ít người tỉnh để nhận ra thực trạng đó ->toát ra niềm chua xót và nỗi u uất của nhà thơ

→ Cao Bá Quát đã nhận thấy tính chất vô nghĩa của lối học khoa cử, của con đường công danh theo lối cũ và tỏ rõ thái độ chán ghét của mình, bộc lộ cái nhìn tỉnh táo, sắc sảo trước hiện thực.

3. Khúc ca về con đường cùng

-Trường sa, trường sa…  → Điệp từ kết hợp với câu hỏi tu từ đã thể hiện những trăn trở của nhà thơ về bước đường đi tới.

→ Sự bế tắc của nhà thơ

- Hãy nghe ta hát khúc đường cùng

– Phía bắc núi bắc…

→ Điển cố, điệp ngữ

→ Tác giả đã cố gắng lựa chọn cho mình một con đường mới, một hướng đi mới nhưng vẫn lâm vào bế tắc

- Bài thơ kết thúc bằng một câu hỏi tu từ: Anh đứng làm chi trên bãi cát?

Câu hỏi mang âm hưởng của một lời thúc giục: nhân vật trữ tình tự giục mình, từ bỏ con dường trước mắt, con đường công danh mờ mịt, cần phải thoát khỏi cơn say danh lợi vô nghĩaàKhao khát thay đổi cuộc sống.

→ Câu hỏi kết thúc đã gieo vào lòng độc giả niềm hi vọng, dù là thứ hi vọng khắc khoải, mong manh

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung

- Biểu lộ sự chán ghét của một người trí thức đối với con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khao khát thay đổi cuộc sống.

→ làm hiện lên chân dung tinh thần một nhà trí thức lớn tỉnh táo trước hiện thực, nhân cách cứng cỏi, bản lĩnh

2. Nghệ thuật

- Hình ảnh tượng trưng

- Nhịp điệu diễn tả nội dung

- Câu hỏi tu từ

Thống kê thành viên
Tổng thành viên 315.208
Thành viên mới nhất kieu-thanh-pham
Thành viên VIP mới nhất minh-anhVIP

Mini games


Đăng ký THÀNH VIÊN VIP để hưởng các ưu đãi tuyệt vời ngay hôm nay




Mọi người nói về baitap123.com


Đăng ký THÀNH VIÊN VIP để hưởng các ưu đãi tuyệt vời ngay hôm nay
(Xem QUYỀN LỢI VIP tại đây)

  • BẠN NGUYỄN THU ÁNH
  • Học sinh trường THPT Trần Hưng Đạo - Nam Định
  • Em đã từng học ở nhiều trang web học trực tuyến nhưng em thấy học tại baitap123.com là hiệu quả nhất. Luyện đề thả ga, câu hỏi được phân chia theo từng mức độ nên học rất hiệu quả.
  • BẠN TRẦN BẢO TRÂM
  • Học sinh trường THPT Lê Hồng Phong - Nam Định
  • Baitap123 có nội dung lý thuyết, hình ảnh và hệ thống bài tập phong phú, bám sát nội dung chương trình THPT. Điều đó sẽ giúp được các thầy cô giáo và học sinh có được phương tiện dạy và học thưc sự hữu ích.
  • BẠN NGUYỄN THU HIỀN
  • Học sinh trường THPT Lê Quý Đôn - Hà Nội
  • Em là học sinh lớp 12 với học lực trung bình nhưng nhờ chăm chỉ học trên baitap123.com mà kiến thức của em được củng cố hơn hẳn. Em rất tự tin với kì thi THPT sắp tới.